Qadringni Tiklash — Nega Bu Eng Og‘ir, Ammo Eng Muhim Jarayon?

Qadringni Tiklash — Eng Og‘ir Jarayon

Ba’zan inson o‘z qadrini bir kunda yo‘qotmaydi.

Bu juda sekin sodir bo‘ladi.

Avval bir marta jim qolasan. Keyin yana bir marta o‘zing istamagan narsaga “mayli” deysan.

Kimnidir yo‘qotmaslik uchun o‘z fikringdan voz kechasan. Birov xafa bo‘lmasin deb o‘zing xafa bo‘lib yurishga rozi bo‘lasan.

Bir kuni esa oynaga qarab, tashqi ko‘rinishing emas, ichingdagi boshqa bir narsaning o‘zgarganini sezasan: “Men qachondan beri o‘zim bilan bunday munosabatda bo‘lib qoldim?”

Qadringni tiklash aynan shu savoldan boshlanishi mumkin.

Psixologiyada insonning o‘z qadrini his qilishi o‘zini qimmatli, qobiliyatli va hurmatga loyiq inson sifatida baholashi bilan bog‘liq.

Ammo muammo shundaki, biz ko‘pincha o‘z qadrimizni o‘z qo‘limizda saqlamaymiz.

Uni boshqalarga topshirib qo‘yamiz.

O‘z qadrini yo‘qotish qanday boshlanadi?

Tasavvur qil: ichingda sening qanchalik qadrli ekaningni ko‘rsatadigan tarozi bor.

Aslida uning ustida sen turishing kerak.

Lekin vaqt o‘tishi bilan taroziga boshqa narsalarni qo‘ya boshlaysan:

“U meni sevadimi?”

“U menga yozdimi?”

“Boshqalar meni hurmat qiladimi?”

“Men yetarlicha pul topyapmanmi?”

“Mendan rozi bo‘lishdimi?”

“Meni maqtashdimi?”

“Meni tanlashdimi?”

Shunda o‘z qadring ichki tayanch bo‘lishdan chiqib, tashqi hodisalarga bog‘lanib qoladi.

Psixologiyada bunga contingent self-worth, ya’ni ma’lum shartlarga bog‘langan o‘z qadrini his qilish tushunchasi yaqin keladi. Inson o‘z qiymatini ishdagi muvaffaqiyat, tashqi ko‘rinish, boshqalarning roziligi yoki munosabatlardagi qabul qilinish kabi sohalarga bog‘lab qo‘yishi mumkin.

Natijada juda xavfli ichki formula paydo bo‘ladi: Meni tanlashsa — qadrim bor.

Meni rad qilishsa — qadrim yo‘q.

Ana shu formula insonni asta-sekin o‘zidan uzoqlashtiradi.

Boshqalarning fikriga qaramlik seni qanday o‘zgartiradi?

Boshqalarning fikrini hisobga olish yomon emas. Biz ijtimoiy mavjudotmiz. Qabul qilinish va yaqinlik biz uchun muhim.

Muammo boshqalarning fikri sening o‘zing haqingdagi hukmingga aylanganda boshlanadi.

Kimdir sovuqlashsa, sen o‘zingdan xato qidirasan.

Kimdir ketmoqchi bo‘lsa, uni ushlab qolish uchun o‘zingni o‘zgartirasan.

Kimdir sendan norozi bo‘lsa, darhol o‘zingni aybdor his qilasan.

Kimdir seni tanlamasa, “demak, menda nimadir yetishmaydi” degan xulosaga kelasan.

Rad etilishning og‘riqli bo‘lishi shunchaki “zaif xarakter” masalasi emas. Ijtimoiy chetlatilish insonning tegishlilik, nazorat va o‘ziga baho berish kabi muhim ehtiyojlariga ta’sir qilishi mumkin.

Shuning uchun ba’zan sen bir insonni emas, uning yonida his qilgan o‘z qadringni yo‘qotishdan qo‘rqayotgan bo‘lishing mumkin.

Bu ikkisi bir xil emas.

O‘zini qadrlash — o‘zini hammadan ustun qo‘yish emas

Bu yerda keng tarqalgan xatoni ajratib olish kerak.

O‘zini qadrlash: “Men hammadan zo‘rman”, degani emas.

“Men hech qachon xato qilmayman”, degani ham emas.

“Kim nima desa desin, menga baribir”, degani ham emas.

Sog‘lom o‘z qadrini his qilishning markazida oddiyroq fikr turadi: “Men mukammal emasman. Lekin men ham hurmatga loyiqman.”

Sen xato qilishing mumkin.

Rad etilishing mumkin.

Ishing yurishmasligi mumkin.

Kimdir sendan ko‘ra kuchliroq, chiroyliroq, boyroq yoki mashhurroq bo‘lishi mumkin.

Bularning hech biri seni inson sifatida qiymatsiz qilmaydi.

Bu farq juda muhim.

Chunki qadringni tiklash uchun o‘zingni “eng yaxshi” deb ishontirishing shart emas.

O‘zingni tashlab ketmaslikni o‘rganishing kerak.

Qadringni tiklash nega bunchalik og‘ir?

Chunki bu jarayonda sen faqat boshqalarga qarshi chiqmayapsan.

Ba’zan eski o‘zingga qarshi chiqyapsan.

Oldingi sen tinchlik bo‘lsin deb jim qolgan.

Oldingi sen sevgi yo‘qolmasin deb ko‘p narsaga chidagan.

Oldingi sen rad etilmaslik uchun moslashgan.

Oldingi sen “yo‘q” deyish o‘rniga o‘zini aybdor his qilgan.

Endi esa yangi qaror qilishing kerak: “Men birov meni tark etmasligi uchun o‘zimni tark etmayman.”

Bu qaror chiroyli eshitiladi.

Amalda esa og‘riqli bo‘lishi mumkin.

Chunki chegaralar qo‘ya boshlaganingda ayrim odamlar seni “o‘zgarding” deb ayblashi mumkin.

Aslida esa sen yomonlashmagan bo‘lishing mumkin.

Sen shunchaki avvalgidek hamma narsaga rozi bo‘lmay qo‘ygandirsan.

Shaxsiy chegaralar — o‘ziga hurmatning amaliy ko‘rinishi

O‘ziga hurmat faqat ichingdagi tuyg‘u emas.

U xatti-harakatda ko‘rinadi.

Masalan:

• istamagan narsangga “yo‘q” deyishingda;

• hurmatsizlikni hazil deb qabul qilmasligingda;

• doim o‘zingni oqlashni to‘xtatishingda;

• boshqalarning kayfiyati uchun javobgarlikni o‘z zimmangga olmasligingda;

• vaqt va kuchingni kimga berishni ongli tanlashingda;

• seni muntazam ravishda qadrsizlantiradigan muhitdan uzoqlashishingda.

Chegara qo‘yish “men sendan muhimman” degani emas.

Bu: “Sen ham muhim, men ham muhimman”

deyishdir.

Agar munosabat faqat sen doimo yon berib turganingdagina tinch bo‘lsa, bu tinchlikning narxini tekshirish kerak.

Balki uning narxi — sensan.

O‘zini sevishdan oldin o‘zini tashlab ketmaslikni o‘rgan

“O‘zingni sev” degan maslahat juda ko‘p ishlatiladi.

Ammo o‘zini sevish har doim ham yaxshi kayfiyat, motivatsiya yoki oynaga qarab chiroyli gaplar aytishdan boshlanmaydi.

Ba’zan u juda oddiy qarorlardan boshlanadi.

Charchaganingni tan olish.

Og‘riyotgan joyingni inkor qilmaslik.

Xato qilganingda o‘zingni haqorat qilmaslik.

Kimdir seni tanlamaganida o‘zingni past ko‘rmaslik.

O‘zingga bergan kichik va’dalarni bajarish.

Psixolog Kristin Neffning self-compassion bo‘yicha ishlari ham o‘ziga nisbatan mehribon munosabatni shunchaki yuqori self-esteem bilan tenglashtirmaydi.

Self-compassion inson muvaffaqiyatsizlik yoki yetishmovchilikni his qilgan paytda ham o‘ziga nisbatan insoniy va mehribon munosabatni saqlashni anglatadi.

Tadqiqotlarda u o‘z qadrini his qilishdagi barqarorlik va kamroq ijtimoiy taqqoslash bilan bog‘langan.

Bu juda muhim farq.

Sen har kuni o‘zingdan faxrlanmasliging mumkin.

Lekin har kuni o‘zingni dushmanga aylantirmaslikni tanlashing mumkin.

O‘ziga mehribonlik — o‘zini oqlash emas

Ba’zi odamlar o‘ziga yumshoq munosabatda bo‘lish insonni kuchsiz yoki mas’uliyatsiz qiladi deb o‘ylaydi.

Lekin o‘ziga mehribon bo‘lish: “Men nima qilsam ham to‘g‘ri”, degani emas.

Aksincha: “Men xato qildim. Uni tan olaman. Lekin shu xato uchun o‘zimni inson sifatida yo‘q qilmayman.”

Self-compassion bo‘yicha tadqiqotlarda o‘ziga nisbatan mehribonroq munosabat xatolar uchun javobgarlikdan qochish bilan teng emasligi ko‘rsatilgan; aksincha, inson o‘zini ichidan urib tashlamasdan xatosiga qaray olishi mumkin.

Bu qadringni tiklashdagi eng muhim burilishlardan biridir.

Qadringni tiklash uchun 7 amaliy qadam

Nazariya yetarli emas. Qadr amaliyotda qayta quriladi.

1. Qayerda o‘zingni tashlab ketayotganingni aniqlagin.

Bir hafta davomida o‘zingni kuzat.

Qachon “yo‘q” demoqchi bo‘lib “ha” deyapsan?

Kimning oldida o‘zingni doim isbotlashga harakat qilyapsan?

Kim bilan gaplashgandan keyin o‘zingni kichik his qilasan?

Javoblar juda ko‘p narsani ko‘rsatadi.

2. O‘z qadringni nimaga bog‘lab qo‘yganingni top.

Pulmi?

Tashqi ko‘rinishmi?

Munosabatmi?

Lavozimmi?

Boshqalarning maqtovimi?

Savolni o‘zingga ber: “Agar buni yo‘qotsam, men o‘zimni kim deb bilaman?”

Javob og‘riqli bo‘lishi mumkin. Lekin aynan shu yerda ish boshlanadi.

3. Kichik “yo‘q”lardan boshlagin.

Chegarani birdan ulkan mojarolar orqali o‘rganishing shart emas.

Oddiy narsalardan boshla.

“Bugun vaqtim yo‘q.”

“Bu menga to‘g‘ri kelmaydi.”

“Men buni xohlamayman.”

“Bu gap menga yoqmadi.”

Kichik chegaralar ichki tayanchni mustahkamlaydi.

4. O‘zingni doim tushuntirishni kamaytir.

Har bir qaroring uchun sudda turgandek dalil keltirishing shart emas.

Ba’zan: “Men shunday qaror qildim” — yetarli gap.

5. O‘zingga bergan va’dalarni jiddiy qabul qil.

O‘ziga ishonch ko‘pincha katta motivatsion gaplardan emas, o‘zing bilan tuzgan kichik kelishuvlarni bajarishdan paydo bo‘ladi.

“Ertalab yuraman” dedingmi — yur.

“Bugun unga yozmayman” dedingmi — yozma.

“Bir soat o‘zim uchun ishlayman” dedingmi — bajar.

Har safar o‘zingga bergan so‘zingni tutganingda ichingdagi bir narsa asta-sekin o‘rganadi: “Men o‘zimga suyana olaman.”

6. O‘zingni boshqalar bilan solishtirishni kuzat.

Taqqoslashning oxiri yo‘q.

Sendan boyroq odam topiladi.

Chiroylirog‘i ham.

Mashhurrog‘i ham.

Aqllirog‘i ham.

Agar qadring “boshqalardan yaxshiroq bo‘lish”ga bog‘liq bo‘lsa, sen hech qachon xavfsiz joyga yetib bormaysan.

7. Kim bo‘lishni xohlayotganingdan oldin, kim ekaningni tushun.

Ba’zan inson o‘zini tuzatishga shunchalik shoshadiki, avval o‘zini tushunishni unutadi.

Nega aynan shu odamlar seni tortadi?

Nega ayrim vaziyatlarda jim qolasan?

Nega boshqalarning dardini o‘zingnikidan oldin ko‘rasan?

Nega nazoratni yo‘qotishdan qo‘rqasan?

Nega doimo nimanidir izlayotgandek yashaysan?

Bu savollar seni kamchiliklaringga emas, ichingdagi takrorlanadigan yo‘llarga olib boradi.

Qadring tiklanayotganini qanday bilasan?

Bu jarayonning eng qiziq tomoni shundaki, sen birdan o‘zingni “juda kuchli” his qilib qolmasliging mumkin.

Aksincha, o‘zgarishlar sokin bo‘ladi.

Oldin seni bir kun bezovta qiladigan gap endi bir soatda o‘tib ketadi.

Oldin kimdir javob bermasa o‘zingni ayblarding. Endi uning jimligi sening qadring haqida hukm emasligini tushunasan.

Oldin “yo‘q” deganingdan keyin tun bo‘yi o‘zingni aybdor his qilarding.

Endi esa ichingda noqulaylik bo‘lsa ham, qaroring yonida qolasan.

Oldin kimdir ketayotganida ortidan yugurarding.

Endi savol o‘zgaradi: “Uni qanday ushlab qolaman?” emas, “Bu munosabatda men o‘zim bo‘lib qola olyapmanmi?”

Bu — juda katta o‘zgarish.

Qadringni tiklash ba’zan ayrim insonlarni yo‘qotishni anglatadi

Bu jarayonning eng og‘ir qismi shu bo‘lishi mumkin.

Sening chegarasizligingdan foyda ko‘rgan odam sening chegaralaringni yoqtirmasligi mumkin.

Doimo yordam berishingga o‘rgangan odam “yo‘q” deganingni xudbinlik deb atashi mumkin.

Sening sukutingga o‘rgangan inson ovozingni “o‘zgarding” deb qabul qilishi mumkin.

Shunda eski qo‘rquv qaytadi: “Balki men noto‘g‘ri qilyapman?”

Har doim ham emas.

Ba’zan munosabat buzilayotgani sen noto‘g‘ri yo‘lda ekaningni anglatmaydi.

Ba’zan eski munosabat shakli yangi sen bilan ishlamay qolayotgan bo‘ladi.

Eng katta xato — qadringni yana birovga isbotlashga urinish

Qadringni tiklayotganda bir tuzoq bor.

Seni qadrlamagan inson bir kuni qaytib kelib:

“Men xato qilibman”, deyishini kutish.

Seni mensimagan odam muvaffaqiyatingni ko‘rib afsuslanishini xohlash.

Seni tashlab ketgan odam seni qayta xohlashini orzu qilish.

Bu tabiiy tuyg‘u.

Ammo bu hali ham qadring kalitini uning qo‘lida qoldiradi.

Haqiqiy burilish boshqa joyda sodir bo‘ladi:

U afsuslanadimi yoki yo‘qmi — sening hayoting davom etadi.

Seni tushunishadimi yoki yo‘qmi.

Tan olishadimi yoki yo‘qmi.

Qaytishadimi yoki yo‘qmi.

Sen endi o‘zing haqingdagi hukmni ularning qo‘liga bermaysan.

Mana shu — ichki erkinlikning boshlanishi.

Xulosa: Qadring yo‘qolmagan edi

Ehtimol, sen qadringni butunlay yo‘qotmagansan.

Sen uni juda uzoq vaqt boshqalarning qo‘liga berib yashagansan.

Kimdir seni sevsa — o‘zingni sevilishga loyiq deb bilgansan.

Kimdir maqtasa — qobiliyatli his qilgansan.

Kimdir qolsa — yetarli ekaningga ishongansan.

Kimdir ketganda esa o‘zingdan shubhalangansan.

Qadringni tiklashning eng og‘ir tomoni shundaki, endi bu savollarning javobini tashqaridan emas, ichingdan izlashga to‘g‘ri keladi.

Bu jarayon tez emas.

Ba’zan yana eski odatingga qaytasan.

Yana kimningdir roziligini izlaysan.

Yana “yo‘q” deyolmay qolasan.

Yana o‘zingdan shubhalanasan.

Lekin farq bitta: Endi sen buni ko‘ra boshlaysan.

Va har safar tanlov oldida qolganingda o‘zingga bitta savol berishing mumkin:

“Bu qarorim bilan men o‘zimni himoya qilyapmanmi yoki yana o‘zimni tashlab ketyapmanmi?”

Qadringni tiklash, balki, o‘zingni butunlay boshqa odamga aylantirish emasdir.

Balki bu — boshqalar seni qabul qilishi uchun yillar davomida tashlab kelgan o‘sha o‘zingning yoniga nihoyat qaytishdir.

Keyingi qadam

Agar nega ayrim vaziyatlarda doimo bir xil yo‘l tutishingni, nima uchun ma’lum insonlarga tortilishingni va xarakteringdagi qaysi tomonlar hayotingga eng kuchli ta’sir qilayotganini chuqurroq tushunishni istasang, Psixnoma Arxetiplar testini topshir. Natijada hozir senda eng faol bo‘lgan ichki yo‘nalishlarni ko‘rib, o‘zingni boshqa tomondan tushunishni boshlashing mumkin.