Ishonchlaring yo‘qolganda: o‘zingni topish emas, o‘zingni yaratish jasorati

Ba’zan inson haqiqatni yo‘qotishdan emas, haqiqat uning o‘zi haqidagi chiroyli tasavvurini buzishidan qo‘rqadi.

Sen ishonchlaringni yo‘qotishdan qo‘rqyapsanmi yoki ularsiz ichingdan qanday odam chiqishidanmi?

Bu ikki qo‘rquv bir-biriga o‘xshaydi, ammo ular bir xil emas. Birinchisida sen haqiqatni yo‘qotishdan xavotirdasan. Ikkinchisida esa o‘zing haqingdagi yaxshi fikringni saqlab qolishga urinyapsan.

Inson ko‘pincha aynan shu ikkinchi qo‘rquvni “e’tiqod”, “prinsip” yoki “qat’iyat” deb bezatadi. U o‘ziga: “Men nimaga ishonishimni bilaman”, deydi.

Ammo ichidagi ovoz boshqa savolni beradi:

“Agar men yanglishgan bo‘lsam-chi?”

Undan ham og‘irroq savol esa bu:

“Agar men o‘zimni ataylab aldagan bo‘lsam-chi?”

Ochilmagan xat

Bir kuni kechqurun tor va sovuq xonada bir odam yolg‘iz o‘tirardi. Stol ustida sham yonar, uning alangasi devorda g‘alati shakllarni harakatlantirardi. Odamning oldida ochilmagan xat bor edi.

U xatda nima yozilganini deyarli bilardi. Balki kimdir uning aybini yuziga solgandir. Balki undan kechirim so‘ragandir. Balki uni sevishini aytgandir.

Buning farqi yo‘q edi. Muhimi, o‘sha xat uning o‘zi haqidagi qat’iy hukmini buzishi mumkin edi.

Shuning uchun u xatni ochmadi.

U hali biror satrni o‘qimasdan turib muallifni takabburlikda, yolg‘onchilikda va nopok niyatda aybladi.

Javobini oldindan tayyorladi.

G‘azablandi.

Chunki g‘azab unga vaqtincha kuch berdi: g‘azablangan odam bir lahzaga shubha qilishdan qutuladi.

Hukm chiqarish yoqimli. Chunki hukm bizni o‘zimizni tekshirish azobidan asraydi.

Sen ham ko‘plab ochilmagan xatlar bilan yashayotgan bo‘lishing mumkin. Ularning ayrimlari qog‘ozda emas.

Biri yaqin insoningning ko‘zlarida.

Biri sen takrorlaydigan xatoda.

Biri hech kimga aytmaydigan rashkingda.

Biri boshqalarda nafratlanadigan xislatingda.

Yana biri tunning eng sokin soatida yuragingdan ko‘tariladigan, ammo sen darhol boshqa mashg‘ulot bilan bostiradigan savolda yashaydi.

Sen bu xatlarni ochmaysan. Chunki ichidan chiqadigan haqiqat eski qiyofangni saqlab qolmasligi mumkin.

Yaxshiliging sinovdan o‘tganmi?

O‘zingni yaxshi odam deb bilishing mumkin.

Ammo yaxshiliging sinovdan o‘tganmi?

Balki sen mehribonsan, chunki hali chinakam zarar ko‘rmagansan.

Balki sodiqsan, chunki xiyonat qilish uchun imkon tug‘ilmagan.

Balki kechirimlisan, chunki qo‘lingda qasos olish qudrati bo‘lmagan.

Balki kamtarsan, chunki mag‘rur bo‘lishing uchun hech kim seni tan olmagan.

Bu ayblovmi?

Ha. Ammo bu ayblovning ichida ayblayotgan odamning o‘zi ham turadi. Chunki inson boshqa birovning qalbini so‘roq qilayotganida ko‘pincha o‘z jinoyatini uning cho‘ntagidan qidiradi. Eng shafqatsiz sudyalar ba’zan o‘z hukmini birovning nomidan e’lon qilayotgan mahbuslardir.

Inson qalbi sud zaliga o‘xshaydi. Unda sudya ham, ayblanuvchi ham, guvoh ham bor. Lekin ularning barchasi bir odamning yuzini kiyib olgan.

Sudya: “Men adolatni istayman”, deydi.

Ayblanuvchi: “Men boshqa yo‘l tutolmasdim”, deydi.

Guvoh esa eng qorong‘i burchakda jim turadi.

Chunki aslida nima bo‘lganini faqat u biladi.

Sen qaysi ovozga ishonasan? Ko‘pincha seni oqlaydiganiga.

Jabrlangan bo‘lish aybsiz qolishni kafolatlamaydi

“Men aybdor emasman. Ular meni shunga majbur qildi. Hayot menga adolatsizlik qildi. Meni hech kim tushunmadi.”

Bular yolg‘on bo‘lmasligi mumkin. Balki ular chindan ham seni tushunmagandir. Balki senga adolatsizlik qilingandir. Balki qalbingga loy oyoqlar bilan kirib, singan narsalar uchun yana seni ayblashgandir.

Ammo bundan xavfliroq savol bor: Ular senga qilgan yomonlikdan keyin sen nima qilding?

Ana shu savol oldida insonning barcha oqlovlari titray boshlaydi. Chunki jabrlangan bo‘lish aybsiz qolishni kafolatlamaydi. Kamsitilgan odam keyinchalik boshqasini kamsitishi mumkin.

Aldangan inson yolg‘onni qurolga aylantirishi mumkin. Sevgi ko‘rmagan odam o‘zini himoya qilish uchun birovning sevgisini jazolashi mumkin.

Kecha mazlum bo‘lgan inson bugun zolimga aylanishi va har bir shafqatsizligini eski jarohati bilan oqlashi mumkin.

“Men shunday bo‘lib qolishimga ular sababchi”, deyish juda qulay. Chunki bu hukm insonning yelkasidan o‘zini yaratish vazifasini olib qo‘yadi.

Agar sen faqat boshingga tushgan voqealarning natijasi bo‘lsang, javobgarlik qolmaydi. Agar har bir xatoying uchun o‘tmishing aybdor bo‘lsa, vijdoning ortiqcha bo‘lib qoladi. Agar barcha tanlovlaringni yaralaring belgilasa, sen tirik inson emas, tashqaridan bosilgan tugmalarga javob beradigan mexanizmga aylanasan.

Lekin qalbing bunga to‘liq ishonmaydi.

Odamlarning ayblovidan qochish mumkin.

Qonundan ham qochish mumkin. Hatto xotiralarni yillar davomida boshqa nomlar bilan yashirish mumkin.

Ammo ichingda bir guvoh bor. U bahslashmaydi. Baqirmaydi. Faqat kutadi.

Vijdonning eng dahshatli tomoni uning baland ovozida emas, uning sabrida.

“Men shundayman” — iqror emas, hukm.

O‘zingni yaratmoqchi bo‘lsang, avvalo o‘zing haqingda chiqarilgan ikki hukmni bekor qilishing kerak: “Men yaxshi odamman.” Va: “Men tuzalmas darajada yomonman.”

Ikkalasi ham seni harakatdan ozod qiladi.

Birinchisi aybingni ko‘rishga yo‘l bermaydi.

Ikkinchisi esa o‘zgarishni ma’nosiz qilib qo‘yadi.

“Men shundayman”, deysan. Ammo bu ko‘pincha iqror emas, hukmdir.

Jahldorsan — demak og‘ritishga haqqing bor.

Sovuqsan — demak mehr ko‘rsatishga majbur emassan.

Ishonmaysan — demak yaqinlashgan har bir odamni shubha bilan jazolashing mumkin.

Mag‘rursan — demak kechirim so‘rash seni go‘yoki kichraytiradi.

Odam o‘z xulqini taqdir deb atagan zahoti o‘z qamoqxonasiga qo‘riqchi bo‘lib qoladi.

O‘zingni yaratish deganda kuchliroq, aqlliroq, sovuqqonroq va hech kimga muhtoj bo‘lmagan yangi obrazni tasavvur qilishing mumkin. Lekin bu ham eski yolg‘onning chiroyliroq kiyimi bo‘lishi ehtimol.

O‘zingni yaratish zaifliklaringni yashiradigan mukammal niqob topish emas. Bu niqobsiz qolishga bardosh berishdir.

Sen kim ekaningni bilmay qoladigan nuqtaga yetishing kerak. Ana o‘sha yerda dahshat boshlanadi. Ehtimol, haqiqiy hayoting ham aynan o‘sha yerda boshlanar.

Eng og‘ir yolg‘izlik

Yolg‘izlik har doim xonada hech kim yo‘qligi emas. Ba’zan butun shahar atrofingda gavjum bo‘ladi.

Odamlar seni ko‘radi, sen bilan gaplashadi, hatto seni yaxshi ko‘radi. Ammo ular sening o‘zingni emas, ularga ko‘rsatgan qiyofangni taniydi.

Eng og‘ir yolg‘izlik — hech kim seni tanimasligi emas. Hamma seni sen bo‘lmagan odam sifatida tanishidir.

Biroq bunga faqat ular aybdormi?

Axir o‘sha qiyofani ularga sen ko‘rsatding.

Ularning muhabbatini yo‘qotishdan qo‘rqib, chin so‘zlaringni yutding. Hurmatiga sazovor bo‘lish uchun ichingdagi qarama-qarshiliklarni yashirding.

Ularga tartibli hikoya berding: sabablar aniq, aybdorlar ma’lum, sening roling esa imkon qadar pok edi.

Ular ishondi.

Endi esa ularning ishonchi seni bo‘g‘moqda.

Sen birdan haqiqatni aytmoqchi bo‘lsang, ular: “Axir sen bunaqa emasding”, deydi.

Ana shunda ortga chekinishing mumkin. Chunki odam ba’zan o‘z yolg‘onidan ko‘ra boshqalarning o‘sha yolg‘onga bo‘lgan ishonchini buzishdan ko‘proq qo‘rqadi.

Shu sabab mehribon odam ichida nafrat to‘playdi. Kuchli odam tunda yashirincha yig‘laydi.

Taqvodor inson hech kimga aytolmaydigan shubhalardan dahshatga tushadi. O‘zini mutlaqo erkin ko‘rsatgan kishi birgina insonning roziligiga qul bo‘lib yashaydi. Hammaga maslahat beradigan odam esa o‘z hayotidagi eng oddiy haqiqatga qaray olmaydi.

Har birimizning ichimizda birov ko‘rib qolishidan qo‘rqadigan xona bor. Biz uning eshigini qulflaymiz, kalitini yashiramiz, keyin uyimizda bunday xona umuman yo‘qligiga boshqalarni ishontiramiz. Vaqt o‘tib, bunga o‘zimiz ham ishonamiz. Ammo qulflangan xonadan baribir tovush keladi.

Aql yolg‘onni himoya qilganda

Birovning baxti seni sababsiz bezovta qiladi.

Yaqin insoningning oddiy gapi g‘azabingni uyg‘otadi. Notanish odamning yuzida o‘zing yomon ko‘radigan ifodani ko‘rib, unga shafqatsiz hukm chiqarasan. Seni sevadigan odamni jiddiy sababsiz ranjitasan.

Keyin izoh topasan: u bunga loyiq edi, kuning og‘ir o‘tdi, seni noto‘g‘ri tushundi yoki birinchi bo‘lib o‘zi boshladi.

Izoh doim topiladi.

Inson aqli ba’zan jinoyatdan keyin dalillarni yashiradigan xizmatkorga aylanadi.

Sen o‘zingni aqlli deb hisoblaganing sari yolg‘oning ham murakkablashishi mumkin.

Sodda odam: “Men hasad qildim”, deydi. Aqlli odam esa o‘nlab sabablar keltiradi, birovning xarakterini tahlil qiladi, uning kamchiliklarini sanaydi va nihoyat o‘z nafratini adolatli xulosa sifatida ko‘rsatadi.

Balki u odamda chindan ham kamchiliklar bordir.

Lekin uning aybi qalbingdagi yashirin zavqni oqlaydimi?

Nega uning yiqilishi seni yengillashtirdi?

Bu savolni javobsiz qoldirma.

O‘zingni yaratish yuksak va go‘zal fikrlardan boshlanmaydi. U uyatli savollar oldida qochmay turishdan boshlanadi. Sen faqat oliy maqsadlaringni emas, eng past niyatlaringni ham ko‘rishing kerak. Shundagina tanloving haqiqiy bo‘ladi. Aks holda sen o‘zingni yaratmayapsan — o‘zing haqingda navbatdagi maqtovli hikoyani yozayapsan.

O‘zidan nafratlanish ham qochish bo‘lishi mumkin

O‘z yolg‘oningni anglaganingdan keyin yana bir xavf tug‘iladi: sen o‘zingdan jirkanishni halollik deb o‘ylashing mumkin.

Ayrim odamlar: “Men hammadan yomonman”, deydi. Lekin bu gapda ham yashirin ulug‘vorlik bor. U oddiy xato qilgan inson bo‘lishga rozi emas; hatto tubanlikda ham tengsiz bo‘lishni istaydi. U tinmay o‘zini ayblaydi, ammo hech narsani tuzatmaydi.

Chunki tuzatish uchun o‘ziga tikilishdan to‘xtab, boshqa insonning og‘rig‘iga qarash kerak.

Kechirim so‘rash, yetkazilgan zararni imkon qadar tiklash va ertasi kuni boshqacha harakat qilish kerak. Bular qorong‘i xonada o‘zidan nafratlanib azoblanishdan qiyinroq.

O‘zini yomon ko‘rish ham ba’zan javobgarlikdan qochishning yashirin shaklidir.

Tasavvur qil: sen birovning qalbini sindirding. Keyin uning oldiga borib: “Men dahshatli odamman, meni hech qachon kechirma”, deding.

Bu iqror kabi eshitiladi. Ammo balki sen undan seni yupatishini kutayotgandirsan. “Yo‘q, sen yomon emassan”, deyishini istayotgandirsan.

Shunda hatto kechirim so‘rayotganda ham uning yarasini emas, o‘z azobingni markazga qo‘ygan bo‘lasan.

Haqiqiy iqror esa himoyasiz bo‘ladi: “Men shunday qildim. Bu senga og‘riq berdi. Men buni oqlamayman.”

U shu yerda to‘xtaydi. Darhol bolalikni, qo‘rquvni, charchoqni yoki boshqa odamning xatolarini qalqon qilmaydi. Bular qilmishni tushuntirishi mumkin, ammo uning oqibatini bekor qilmaydi.

Haqiqiy iqror kechirim talab qilmaydi. U hukmni boshqarishga urinmaydi. U haqiqat qarshisida turadi va qochmaydi.

O‘zgarish hech kim ko‘rmaydigan lahzada boshlanadi

Sen o‘zingni buyuk qarorlar bilan emas, oqlash mumkin bo‘lgan joyda o‘zingni oqlamaslik bilan yaratishni boshlaysan.

Bir kuni odatdagidek yolg‘on aytmoqchi bo‘lasan va to‘xtaysan. Birovni ayblash uchun og‘zingni ochasan, ammo o‘z hissangni tan olasan. Seni yaxshi ko‘rsatadigan izoh tayyor turadi, lekin undan foydalanmaysan.

Hech kim qarsak chalmaydi. Ehtimol, hech kim bu yerda jang bo‘lganini ham bilmaydi. Ammo sen bilasan.

Shunda eski qiyofangda birinchi yoriq paydo bo‘ladi. “Yorug‘lik yoriqdan kiradi”, deyish oson.

Lekin o‘sha yoriqdan yorug‘lik bilan birga sovuq ham kiradi. Sen o‘zing haqingdagi avvalgi ishonchni yo‘qotasan, ammo hali yangi tayanch topmagansan. Endi o‘zingni yaxshi deb ham, mutlaqo yomon deb ham atay olmaysan. Sen javobsiz qolasan.

Ana shu javobsizlikda erkinlik tug‘iladi. Chunki sen kechagi nomingning buyrug‘iga ko‘r-ko‘rona bo‘ysunmay qo‘yasan. Har bir vaziyatda qaytadan tanlaysan. Yaxshilikni “men yaxshi odamman” degan eski unvon tufayli emas, ayni lahzada uning mas’uliyatini olishga rozi bo‘lganing uchun qilasan.

Hech kim ko‘rmasa, sen kim bo‘lishni tanlaysan?

Bu savolga shoshilib javob berma. Chunki inson hech kim ko‘rmayotganida ham xayoliy tomoshabinlar qarshisida yashashi mumkin. U ezgu ish qiladi va ichida kimdir bilib qolishini istaydi. Qurbonlik qiladi, keyin uning qarzini yillar davomida boshqalardan undiradi. Sukut saqlaydi, ammo sukutining naqadar olijanob ekanini xayolida qayta-qayta tomosha qiladi. Hatto yolg‘izlikda ham sahna qurish mumkin.

Chin yolg‘izlikda esa sahna yo‘q. U yerda ezgu ekaningni isbotlaydigan guvoh ham, yovuzligingni tasdiqlaydigan sudya ham qolmaydi. Faqat tanlov qoladi. Mana shu tanlov seni qo‘rqitadi.

Sen erkinlikni madh etasan, ammo ko‘pincha uning oqibatini emas, faqat nomini sevasan. Erkin bo‘lishni xohlaysan, lekin xato qilsang aybdor topish huquqini ham saqlab qolmoqchisan. O‘z yo‘lingni tanlamoqchisan, ammo yo‘l seni xarobaga olib borsa, jamiyatni, oilani, zamonni yoki taqdirni ayblashni istaysan.

Haqiqiy erkinlik shafqatsiz: u senga eshikni ham, uning ortidagi oqibatni ham beradi.

Shuning uchun ko‘pchilik o‘z zanjirlarini yashirincha sevadi. Zanjir og‘ir, ammo yo‘nalish beradi. Buyruqqa bo‘ysungan odam: “Menga shunday deyishgan”, “Hamma shunday qilardi”, “Boshqa yo‘lni bilmasdim”, deya oladi.

Ammo sen boshqa yo‘l borligini bilganingdan keyin-chi?

Ana shunda bilim javobgarlikka aylanadi. O‘z yolg‘oningni bir marta ko‘rganingdan so‘ng uni yana takrorlash oddiy adashish emas. Endi u tanlovdir.

Aniqlik har doim haqiqat emas

Ayrim odamlar haqiqatni emas, bexabarlikni himoya qiladi. Ular javobdan emas, o‘sha javob talab qiladigan o‘zgarishdan qo‘rqadi. Agar munosabatingdagi zulmni tan olsang, biror ish qilishing kerak bo‘ladi. Agar ichingdagi hasadni ko‘rsang, uni adolat deb atay olmaysan. Agar baxtsizligingning bir qismini o‘zing yaratganingni tushunsang, hayotingni faqat boshqalarning aybi sifatida hikoya qilish huquqidan ayrilasan.

Aniqlikning ayrim turlari haqiqat emas. Ular mas’uliyatdan himoyalangan boshpanadir.

Bu boshpanadan chiqqaningda darhol yangi uy topolmaysan. Avval yomg‘ir ostida qolasan. Ilgari yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi chegara sodda ko‘ringan bo‘lsa, endi ezgu niyatdan ham zarar tug‘ilishi mumkinligini ko‘rasan.

Yovuz deb hisoblagan odamingda kutilmagan mehrni uchratasan. Sevgi deb atagan narsang bilan sevgan insoningni bo‘g‘ganingni tushunasan. Dushmaning haq, sen esa yanglishgan bir lahzani eslaysan.

Shunda: “Demak, hech qanday haqiqat yo‘q ekan”, deyishing mumkin.

Bu ham qochishdir.

Bolalarcha aniqlik buzilganda inson ko‘pincha befarqlikka tushadi: “Hamma aybdor, demak hech kim aybdor emas. Barcha ezgulik ortida manfaat bor. Barcha muhabbat xudbinlikdir. Hech kimga ishonib bo‘lmaydi.”

U buni donolik deb biladi. Aslida esa bu yaralangan ishonchning qasosidir.

Sen bir vaqtlar mutlaq poklikka ishonding. Uni topmagach, endi hamma narsani iflos deb e’lon qilmoqchisan. Shunda rostgo‘y bo‘lish, sodiq qolish yoki mehr ko‘rsatishdan ozod bo‘lasan.

Ammo mukammal bo‘lmagan ezgulik ham birovning hayotini saqlab qolishi mumkin. Aralash niyat bilan qilingan mehr ham sovuq xonaga issiqlik olib kirishi mumkin. Inson qalbining mutlaq pok emasligi uning barcha tanlovlarini bir xil qilmaydi.

Kafolatsiz yaxshilik

Yangi hayot o‘zingdagi qorong‘ilikni inkor qilmay turib yaxshilikni tanlaganingda boshlanadi.

Muhabbatingda xudbinlik borligini tan olasan, ammo sevishdan voz kechmaysan. Aksincha, sevging boshqa insonni egallashga aylanmasligi uchun hushyor bo‘lasan.

Endi bir marta chiqarilgan hukm bilan yashay olmaysan. Har kuni, ba’zan har bir suhbatda qaytadan tanlashing kerak: Haqiqatni aytyapsanmi yoki shafqatsizligingni rostgo‘ylik deb atayapsanmi?

Kechiryapsanmi yoki keyin qarzini eslatish uchun vaqtincha jim turibsanmi?

Boshqa insonni yuksaltiryapsanmi yoki uni o‘z qo‘rquvingga xizmat qilishga majburlayapsanmi?

Vijdon tayyor javoblar kitobi emas. U sen bilan bahslashmaydigan, ammo savolingdan qochishga ham ruxsat bermaydigan tirik huzurdir.

Sen undan kafolat so‘raysan: “To‘g‘ri ish qilsam, hayot meni mukofotlashiga isbot ber. Kechirsam, yana og‘rimasligimni va’da qil. Ishonsam, xiyonatga uchramasligimni ko‘rsat.”

Ammo bunday kafolat bo‘lsa, ezgulikning o‘zi qolarmidi?

Agar yaxshilik har doim darhol mukofotlansa, u muhabbat emas, hisob-kitob bo‘lardi. Agar har bir yomonlik shu zahoti jazolansa, odamlar vijdon tufayli emas, qo‘rquv tufayli o‘zini tiygan bo‘lardi.

Agar ishonch hech qachon xavf talab qilmasa, u ishonch emas, bilim bo‘lardi.

Sen aniqlikni yo‘qotmasdan turib chinakam tanlay olmaysan. Kafolatlangan tanlov axloqiy jasorat talab qilmaydi.

Imon ham shubhaning yo‘qligi emas. Balki u shubha ichida turib, qalbni butunlay nafratga topshirmaslikdir. Savolsiz ishonch qo‘rquvning tinch niqobi bo‘lishi mumkin. Ammo faqat shubha bilan yashash ham mag‘rurlikdir: inson adashishdan qo‘rqib, hech narsani sevmaslikni afzal ko‘radi.

Sen esa yashashing kerak. Sevishing, tanlashing, xato qilishing, tan olishing va yana tanlashing kerak. Ishonching to‘liq bo‘lmasa ham qadam tashlashing kerak. Chunki inson o‘zini mutlaq javobni topgach emas, javob kafolatlanmagan paytda qilgan tanlovlari orqali yaratadi.

Kechirim huquq emas, rahmdir

O‘zini kechirish bugun juda oson iboraga aylandi. Go‘yo inson kechqurun derazasini yopgandek o‘tmishini yopadi va ertalab aybsiz holda uyg‘onadi.

Ammo ba’zan o‘zingni kechirishga hali haqqing bo‘lmaydi.

Avval qilgan ishingning oldida turishing kerak. Uning nomini o‘zgartirmasdan. Uni “og‘ir davr”, “hissiy holat” yoki “noto‘g‘ri tushunish” ortiga yashirmasdan. Buzgan narsangga qarashing, yetkazgan og‘riqingni imkon qadar eshitishing va tuzatish mumkin bo‘lganini tuzatishing kerak.

Kechirim sening huquqing emas. U senga berilishi mumkin bo‘lgan rahmdir.

Balki kechirim so‘ragan odaming seni rad etar.

Balki o‘zgarganingga ishonmas.

Balki chin dildan iqror bo‘lganingdan keyin ham eshikni yopar.

Ana shunda nima qilasan? “Demak, rostgo‘y bo‘lishdan foyda yo‘q ekan”, deysanmi?

Agar shunday desang, iqrorni haqiqat uchun emas, mukofot uchun qilgan bo‘lasan.

Haqiqiy tavba savdolashmaydi. U: “Men tan oldim, endi meni sevishing shart”, demaydi.

U boshqa insonning yarasi ustidan hukmronlik qilishdan voz kechadi. Oqibatni ko‘taradi. Kechirim kelsa, uni sovg‘a sifatida qabul qiladi. Kelmasa ham yolg‘onga qaytmaydi.

Yangi qiyofa o‘tmishni o‘chirish orqali emas, uning uchun javob berish orqali tug‘iladi. Sen eski hayoting xarobalarini yashirmaysan. Ularning orasidan toshlarni birma-bir ko‘tarasan.

Ayrimlarini yana ishlatish mumkin. Ayrimlari esa shunchalik singanki, joyida qoladi.

Yangi uy quriladi. Ammo uning poydevorida eski uy qulagani unutilmaydi.

Azob seni avtomatik ravishda poklamaydi

Xatolaring kimliging haqidagi so‘nggi hukm emas.

Lekin ular e’tiborsiz qoldiriladigan tasodif ham emas. Sen ular bilan nima qilishing orqali o‘zingni yaratasan.

Biri aybini qalqonga aylantiradi: “Men allaqachon buzilganman”, deydi va yana buzadi. Boshqasi uni pichoqqa aylantiradi: o‘zidan nafratlangani uchun boshqalarni yaralaydi.

Yana biri esa aybini ko‘zga aylantiradi — u endi inson zaifligini aniqroq ko‘radi va hukm qilishga shoshilmaydi.

Azobning o‘zi hech kimni poklamaydi.

Azob ayrim qalblarni yumshatadi, boshqalarini esa toshga aylantiradi. Kamsitilgan odam rahmdil bo‘lishi ham, shafqatsiz bo‘lishi ham mumkin.

Ayriliq insonni sadoqatga o‘rgatishi yoki qalbini gumon va egalik istagiga to‘ldirishi mumkin.

Qashshoqlik birovga boshqalarning dardini ko‘rsatadi, yana birovga dunyodan nafratlanish uchun sabab beradi.

Azob seni tanlamaydi.

Sen azob ichida kimga aylanishingni tanlaysan.

Bu tanlov bir marta qilinmaydi. Sen bir tongda uyg‘onib, butunlay boshqa inson bo‘lib qolmaysan. Bitta buyuk iqror, bitta dahshatli yig‘i yoki bitta kuchli qaror seni birdan poklab qo‘ymaydi.

Ertasi kuni yana tong otadi. Yana o‘sha odam bilan gaplashasan. Yana eski g‘azab ko‘tariladi.

Yana o‘zingni oqlaydigan gap tilingga keladi. Yana yolg‘onning qulay eshigi ochiladi.

O‘zgarish kechagi ko‘z yoshlaringda emas, bugungi harakatingda sinaladi.

Qadriyatlaring uchun qanday narx to‘lay olasan?

Senga tanlash huquqi berilgan. Bu bir vaqtning o‘zida ham buyuk in’om, ham dahshatli yukdir.

Sen xato qilish mumkin bo‘lgan olamda yashaysan. Chunki faqat shunday olamda muhabbat ham mumkin. Majburlangan sevgi sevgi emas. Kafolatlangan sadoqat sadoqat emas. Xiyonat qilish imkoniga ega bo‘lmay turib sodiq qolish axloqiy yutuq emas.

Sening tanloving qimmatli bo‘lishi uchun undan yuz o‘girish imkoniyati ham bo‘lishi kerak.

“Men rostgo‘ylikka ishonaman”, deyish yetmaydi.

Haqiqat seni sharmanda qilganida ham rost gapira olasanmi?

“Men kechirimga ishonaman”, deyish oson.

Ammo kechirish o‘zingni jabrlanuvchi deb atashdan oladigan yashirin ustunligingni ham qo‘yib yuborishni talab qilsa-chi?

“Men muhabbatga ishonaman”, deysan. Lekin sevgan insoning seni tanlamasligi, tushunmasligi yoki senga tegishli bo‘lmasligini qabul qila olasanmi? Yoki muhabbat deb atagan narsang aslida egalik qilish istagimi?

Qadriyatlaring gaplaringda emas, ular uchun to‘lashga tayyor bo‘lgan narxingda ko‘rinadi.

Bu hech narsaga ishonmaslik kerakligini anglatmaydi. Aksincha, ishonching haqiqat bilan uchrashishga dosh bera olishi kerak. Shubhani dushman deb bilmaydigan e’tiqodgina tirik bo‘lishi mumkin. Savoldan qo‘rqmaydigan vijdongina insonni boshqara oladi. O‘zining yanglishishi mumkinligini bilgan odamgina boshqa qalbga shafqatsiz hukm bilan yaqinlashmaydi.

Kamtarlik — o‘zingni qadrsiz sanash emas

Avvalgi aniqligingni yo‘qotishing mumkin. Ammo uning o‘rniga kamtarlik topasan.

Kamtarlik o‘zingni qadrsiz deb bilish emas. Bu o‘z qalbingning barcha sirlarini bilmasligingni tan olishdir. Boshqa odamning ichki sudini ko‘rmay turib, unga so‘nggi hukmni bermaslikdir. Bugun to‘g‘ri deb bilgan narsangni jasorat bilan himoya qilib, ertaga xato qilganing ayon bo‘lsa, tan olishga tayyor turishdir.

Bunday inson kuchsiz emas.

Faqat qo‘rqoq odam hech qachon fikrini o‘zgartirmaydi. Chunki u fikri o‘zgarsa, obro‘si o‘lishidan qo‘rqadi. Tirik inson esa ayrim ishonchlarining o‘limiga ruxsat beradi. Ular bilan birga eski qiyofasining bir qismi ham dafn etiladi.

Bu dafn marosimida hech kim qatnashmasligi mumkin. Sen ertalab odatdagidek ishga borasan, odatdagi odamlar bilan gaplashasan, odatdagi ko‘chalardan yurasan. Ammo kechagi “sen” endi yo‘q. Uning o‘rnida mukammal inson emas, savol oldida halolroq tura oladigan inson paydo bo‘ladi.

O‘zingni topish emas, o‘zingni yaratish

Ehtimol, o‘zingni yaratish degani hech qachon yakunlanmaslikdir.

Sen tayyor haykal emassan. Har bir tanlov qo‘lingdagi iskana, har bir oqibat esa toshga tushgan zarbadir. Ayrim zarbalar chiroyli shakl beradi. Ayrimlari darz ketkazadi. Ammo qo‘lingni butunlay to‘xtatsang, seni boshqalarning qo‘li shakllantiradi: qo‘rquv, odat, olomon va eski yaralaring.

Shuning uchun aniqliging ketayotganida uni darhol qaytarishga shoshilma. O‘sha bo‘shliq ichida bir oz tur. O‘zingni oqlaydigan ovoz jim bo‘lishini kut. O‘zingni ayblab huzur topadigan mag‘rur ovozni ham tinglama.

Undan chuqurroqda boshqa bir ovoz bor.

U senga kim ekaningni aytmaydi.

U sendan kim bo‘lishni tanlashingni so‘raydi.

Oxirgi haqiqat: sening eng katta qo‘rquving o‘zingni yo‘qotish emas. Sen aslida hech qachon mustaqil ravishda yaratmagan qiyofangdan ayrilishdan qo‘rqasan.

Uni qo‘yib yubor.

Chunki ba’zan inson o‘zini topish uchun emas, nihoyat o‘zini yaratish uchun adashishi kerak.